DVANAEST VELIKIH PRAZNIKA

ŠTA SU VELIKI PRAZNICI

Dvanaest Velikih Praznika (Δωδεκάορτον) — to su dvanaest najvažnijih praznika pravoslavne crkvene godine nakon Vaskrsa. Oni obeležavaju ključne događaje iz života Hrista i Bogorodice i čine temelj liturgijskog kalendara.

U ikonografiji Veliki Praznici zauzimaju posebno mesto. Njihove ikone krase praznične redove ikonostasa, a ciklusi praznika često se prikazuju na triptyholima i složenim kompozicijama.

LISTA DVANAEST VELIKIH PRAZNIKA

• Rođenje Presvete Bogorodice (21. septembar)Početak istorije spasenja — rođenje one koja će roditi Spasitelja sveta.
• Vavedenje Presvete Bogorodice (4. decembar)Trogodišnja Marija ulazi u Hram da se pripremi za svoju buduću ulogu.
• Blagovesti (7. april)Arhanđel Gavrilo objavljuje Mariji da će roditi Sina Božjeg.
• Rođenje Hristovo (7. januar)Bog postaje čovek — centralni događaj hrišćanske vere.
• Sretenje Gospodnje (15. februar)Četrdesetodnevni Hristos donosi se u Hram gde ga prepoznaje starac Simeon.
• Bogojavljenje (19. januar)Krštenje Hristovo u Jordanu — Trojica se otkriva svetu.
• Preobraženje Gospodnje (19. avgust)Hristos otkriva svoju božansku slavu na gori Tavor.
• Vaskrsenje Lazarevo (subota pre Cveti)Hristos vaskrsava svog prijatelja Lazara, predskazujući svoje Vaskrsenje.
• Ulazak u Jerusalim (Cveti)Trijumfalni ulazak Hrista u sveti grad nedelju dana pre Raspeća.
• Vaznesenje Gospodnje (40 dana po Vaskrsu)Hristos se uzdiže na nebo pred očima učenika.
• Silazak Svetog Duha (50 dana po Vaskrsu)Rođenje Crkve — Duh Sveti silazi na apostole.
• Uspenje Presvete Bogorodice (28. avgust)Bogorodica završava zemaljski život i uznosi se na nebo.

IKONOGRAFSKE OSOBENOSTI

Svaki praznik ima ustaljenu ikonografsku shemu koja se razvijala vekovima. Ove sheme nisu proizvoljne — one izražavaju bogoslovlje praznika kroz vizuelni jezik.

Na primer, na ikoni Blagovesti Bogorodica se obično prikazuje kako drži u rukama pređivo — znak njenog rada u Hramu. Arhanđel Gavrilo je prikazan u pokretu, sa krilima, noseći vest sa neba. Između njih često se prikazuje zrak svetlosti — simbol Svetog Duha.

Praznični Red Ikonostasa

U klasičnom vizantijskom ikonostasu postoji poseban red posvećen Velikim Praznicima. On se obično nalazi iznad Deizisnog reda i sadrži dvanaest (ili više) ikona praznika, raspoređenih prema crkvenom kalendaru.